در دنیای ساعتسازی، همه ساعتها شبیه هم نیستند. بعضی ساعتها فقط زمان را نشان میدهند و کارشان همین است. بعضی دیگر علاوهبر زمان، تاریخ، فاز ماه، زمان دوم، کرنومتر، تقویم دائم و حتی موقعیت مکانی را هم در اختیار شما میگذارند.
در زبان ساعتسازی به هر قابلیت اضافهای که فراتر از نمایش ساده ساعت و دقیقه و ثانیه باشد «کامپلیکیشن» (Complication) گفته میشود. هرچه تعداد و پیچیدگی این کامپلیکیشنها بیشتر شود، طراحی و ساخت ساعت سختتر میشود و معمولا قیمت و ارزش کلکسیونی آن هم بالاتر میرود.
در این مقاله تخصصی از ثانیا واچ، انواع ساعتها را از نظر کامپلیکیشن بررسی میکنیم؛ از سادهترین مدلها تا ساعتهای بسیار پیچیده و هوشمند. هدف این است که وقتی در توضیحات یک ساعت با عبارتهایی مثل کرنوگراف، تقویم دائم، دو زمانه یا فاز ماه روبهرو میشوید، دقیقا بدانید با چه نوع ساعتی طرف هستید و این ویژگیها برای شما مفید هستند یا فقط جذابیت ظاهری دارند.
کامپلیکیشن چیست و چرا مهم است؟
کامپلیکیشن به قابلیتهای اضافه ساعت، علاوهبر نمایش زمان میگویند. بهطور کلی، اگر یک ساعت فقط ساعت و دقیقه ( شاید ثانیه) را نشان بدهد، از نظر اصطلاحی «ساده» است. اما اگر یک پنجره کوچک تاریخ داشته باشد، همان تاریخ ساده یک کامپلیکیشن محسوب میشود.
چرا شناخت کامپلیکیشنها مهم است؟
- کمک میکند بفهمید دقیقا دارید برای چه چیزی پول میدهید؛
- به شما امکان میدهد ساعت مناسب سبک زندگی و نیاز خود را انتخاب کنید؛
- متوجه میشوید چرا بعضی ساعتها با ظاهر مشابه، اختلاف قیمت زیادی دارند؛
- در نگهداری و استفاده درست از امکانات ساعت، آگاهتر عمل میکنید.
حالا برویم سراغ دستهبندی انواع ساعتها از نظر کامپلیکیشن:
ساعتهای ساده (Simple Watches)
ساعت ساده مدلی از ساعت است که فقط زمان را نشان میدهد و هیچ قابلیت اضافهای ندارد یا در حد بسیار محدود است. معمولا سه عقربه (ساعت، دقیقه، ثانیهشمار) و یک صفحه تمیز و خوانا دارد.
بعضی ساعتهای ساده حتی عقربه ثانیه هم ندارند و فقط دو عقربه ساعت و دقیقه را نمایش میدهند.
ویژگیها و ساختار
- طراحی مینیمال و تمیز؛
- خوانایی بالا؛
- پیچیدگی کم در موومنت؛
- هزینه ساخت و سرویس پایینتر نسبت به ساعتهای پیچیده.
این ساعتها در دو نوع مکانیکی و کوارتز تولید میشوند:
- در نوع مکانیکی، موومنت ساختار سادهتری دارد و برای ساعتساز تنظیم و تعمیر آن راحتتر است؛
- در نوع کوارتز، به باتری متکی است و معمولا سالها بدون دردسر کار میکند.
ساعت ساده برای چه کسانی مناسب است؟
از نظر کارشناسان ثانیا واچ، ساعتهای ساده، ساعتهای کلاسیک کوارتز با سه عقربه، معمولا برای کسانی که میخواهند ساعت بیشتر یک اکسسوری شیک و کاربردی باشند گزینه مناسبی است یا افرادی که به سادگی و ظرافت علاقه دارند. بسیاری از ساعتهای درِس (رسمی) مکانیکی ساده بدون تاریخ نیز انتخاب کسانی است که میخواهند ساعت را در محیطهای رسمی و کاری استفاده کنند یا کسانی که حوصله تنظیم تقویم و امکانات پیچیده را ندارند.
ساعتهای کرنوگراف (Chronograph Watches)
کرنوگراف ساعتی است که علاوهبر نمایش زمان، زمانسنج هم دارد. یعنی میتواند بازههای زمانی کوتاه را اندازهگیری کند. این همان چیزی است که در مکالمه روزمره به آن «کرنومتر» میگوییم، با این تفاوت که کرنوگراف درون یک ساعت مچی قرار گرفته است.
ساختار و اجزا
- معمولا دو یا سه دکمه در کنار قاب:
- دکمه شروع یا توقف؛
- دکمه ریست؛
- یک یا چند زیردیال روی صفحه برای نمایش:
- ثانیههای کرنوگراف؛
- دقیقهها؛
- گاهی ساعتهای سپریشده.
کرنوگراف میتواند مکانیکی یا کوارتز باشد. نوع مکانیکی پیچیدگی بسیار بیشتری دارد و از نظر فنی برای ساعتسازان یک شاهکار به حساب میآید.
کاربردها
- ورزش و تمرینهای بدنی؛
- زمانگیری در مسابقات اتومبیلرانی؛
- کاربردهای آزمایشگاهی و صنعتی؛
- یا فقط به عنوان یک عنصر طراحی جذاب روی مچ.
خیلیها از کرنوگراف استفاده جدی نمیکنند اما ظاهر فنی و اسپرت آن را دوست دارند.
مزایا و محدودیتها
مزایا:
- کاربردی برای کسانی که به زمانگیری علاقه دارند؛
- ظاهر اسپرت و جذاب؛
- تنوع طراحی بالا.
محدودیتها:
- موومنت پیچیدهتر و تعمیر گرانتر در مدلهای مکانیکی؛
- شلوغتر شدن صفحه و کاهش خوانایی در برخی طرحها؛
- در استفاده اشتباه (فشار دکمهها در زیر آب) احتمال آسیب وجود دارد.
ساعتهای تقویمدار (Calendar Watches)
هر ساعتی که علاوهبر زمان، تاریخ را هم نشان دهد در دسته ساعتهای تقویمدار قرار میگیرد. سادهترین شکل آن یک پنجره کوچک برای نمایش روز ماه است.
انواع تقویم در ساعت
- تاریخ ساده (Date)
فقط عدد روز ماه (۱ تا ۳۱) را نمایش میدهد. آخر ماههای ۳۰ روزه یا ماههای خاص مثل فوریه باید دستی تنظیم شود. - روز و تاریخ (Day-Date)
ساعت با این کامپلیکیشن هم روز هفته را نشان میدهد و هم روز ماه را. بهعنوان مثال: دوشنبه ۲۵. - تقویم کامل (Complete Calendar)
- روز هفته؛
- روز ماه؛
- ماه؛
- و گاهی اطلاعات بیشتری مثل فاز ماه.
اما باز هم برای ماههای مختلف و سال کبیسه نیاز به تنظیم دارد.
مزایا
- برای زندگی روزمره بسیار کاربردی است؛
- تقریبا یکی از محبوبترین کامپلیکیشنها در ساعتهای مچی است؛
نکته قابلتوجه در این نوع ساعتها این است که باید عادت کنید در آخر ماههایی که ۳۰ روزه هستند یا در پایان فوریه، تاریخ را دستی جلو ببرید. همچنین اگر ساعت تقویمدار مکانیکی را چند روز کنار بگذارید و از حرکت بایستد، علاوه بر تنظیم زمان، باید تاریخ و گاهی روز هفته را هم دوباره تنظیم کنید.
ساعتهای تقویم دائم (Perpetual Calendar Watches)
تقویم دائم یکی از پیچیدهترین و جذابترین کامپلیکیشنها در ساعتهای مکانیکی است. این نوع ساعت اگر متوقف نشود میتواند تعداد روزهای هر ماه را به صورت خودکار تشخیص دهد، سالهای کبیسه را در نظر بگیرد و تا دههها بدون نیاز به تنظیم تاریخ به کار خود ادامه دهد. به عبارت دیگر، شما نیاز ندارید آخر هر ماه یا هر چند سال یکبار تقویم را اصلاح کنید. خود ساعت میداند:
- کدام ماه ۳۰ روزه است؛
- کدام ماه ۳۱ روزه است؛
- چهار سال یکبار سال کبیسه است؛
- و در نتیجه، تاریخ را به درستی جلو میبرد.
ویژگیها
- معمولا روی صفحه چند پنجره یا زیردیال برای نمایش روز، تاریخ، ماه، سال و گاهی فاز ماه دارد؛
- موومنت داخل ساعت بسیار پیچیده و پرقطعه است؛
- ساخت و تنظیم این نوع ساعت نیازمند مهارت بسیار بالای ساعتسازی است.
ساعتهای فاز ماه (Moonphase Watches)
ساعت فاز ماه ساعتی است که وضعیت ماه در آسمان را روی صفحه نمایش میدهد. یعنی مشخص میکند که الان:
- ماه نو است؛
- ربع اول است؛
- ماه کامل است؛
- یا در حال کم و زیاد شدن نور خود است.
نحوه نمایش
معمولا روی صفحه یک پنجره هلالی شکل دیده میشود که در آن دیسکی با تصویر ماه حرکت میکند. این دیسک با دوره تقریبی ۲۹.۵ روز (چرخه ماه) میچرخد و مراحل مختلف ماه را نشان میدهد.
در دنیای امروز، فاز ماه بیشتر جنبه زیبایی و هنری دارد. اما در گذشته برای دریانوردان، کشاورزان و کسانی که با جزر و مد و وضعیت شب سروکار داشتند مهمتر بود.
چه کسانی ساعت فاز ماه را دوست دارند؟
معمولا افرادی که به نجوم و طبیعت علاقهمند هستند به سراغ این نوع ساعت میروند یا کسانی که به جزئیات ظریف روی صفحه ساعت اهمیت میدهند و ساعتهای کلاسیک و شاعرانه را میپسندند.
ساعتهای زمانسنج یا رگولاتور (Regulator Watches)
در ساعتهای رگولاتور، واحدهای مختلف زمان (ساعت، دقیقه، ثانیه) به صورت جداگانه روی صفحه نمایش داده میشوند. بهعنوان مثال:
- یک عقربه بزرگ در مرکز فقط دقیقه را نشان میدهد؛
- ساعت در یک زیردیال جدا؛
- ثانیه در زیردیال دیگری.
این چیدمان در گذشته برای ساعتهای دیواری یا ساعتهای مرجع در کارگاهها استفاده میشد تا دقت خواندن دقیقه و ثانیه بیشتر شود. ساعتسازها و تکنسینها برای تنظیم سایر ساعتها از روی این مدل استفاده میکردند.
ویژگیها
- ظاهر متفاوت و خاص؛
- تمرکز اصلی روی خواندن دقیق دقیقه و ثانیه؛
- برای خیلیها در ابتدا کمی غیرعادی است چون به ظاهر کلاسیک ساعتهای معمولی عادت کردهاند.
ساعتهای توربیون (Tourbillon Watches)
توربیون یا توربیلون چیست؟
توربیلون یک مکانیزم بسیار پیچیده در قلب ساعت مکانیکی است که هدف آن کاهش اثر گرانش بر دقت ساعت است. در این سیستم، اجزای حساس تنظیمکننده (مثل چرخ تعادل و فرار) در یک قفسه کوچک در حال چرخش قرار میگیرند.
ایده این است که با چرخیدن مداوم این مجموعه، خطاهایی که به دلیل قرار گرفتن ساعت در یک وضعیت ثابت نسبت به گرانش ایجاد میشود، میانگین گرفته و کمتر شود.
ویژگیها
- توربیون معمولا از روی صفحه دیده میشود و به شکل یک بخش چرخان جذاب در پایین یا وسط صفحه قرار دارد؛
- ساخت آن به مهارت بسیار بالای ساعتسازی نیاز دارد؛
- از نظر فنی نماد اوج هنر ساعتسازی کلاسیک است.
در دنیای امروزی، با کیفیت بالاتر موومنتها و استفاده از ساعت به شکل متنوع روی مچ، تاثیر واقعی توربیون بر دقت در زندگی روزمره خیلی حیاتی نیست. اما از نظر اعتبار فنی، زیبایی و ارزش کلکسیونی هنوز جایگاه خاص خود را دارد.
ساعتهای دو زمانه (Dual Time / GMT Watches)
ساعت دو زمانه ساعتی است که به شما امکان میدهد دو منطقه زمانی متفاوت را همزمان ببینید. این ساعتها برای:
- مسافران بینالمللی؛
- خلبانان؛
- افرادی که با چند کشور مختلف در ارتباط هستند بسیار کاربردی است.
انواع نمایش دو زمانه
- GMT با عقربه اضافه
یک عقربه چهارم (معمولا با رنگ متفاوت) روی صفحه وجود دارد که با کمک یک بزل ۲۴ ساعته یا اعداد روی صفحه، زمان دوم را نشان میدهد.
- دو صفحه جدا یا دو زیردیال
دو نمایشگر جداگانه برای دو زمان مختلف، هرکدام با تنظیم مستقل.
ساعتهای GPS و ساعتهای هوشمند (GPS Watches / Smart Watches)
اینجا وارد دنیای مدرن میشویم؛ جاییکه ساعت فقط یک وسیله مکانیکی یا کوارتز نیست بلکه به یک گجت پوشیدنی تبدیل شده است. ساعتهای GPS و ساعتهای هوشمند علاوهبر نمایش زمان، قابلیتهایی مثل:
- مکانیابی و مسیریابی؛
- ثبت فعالیتهای ورزشی؛
- نمایش پیامها و نوتیفیکیشنها؛
- کنترل موسیقی؛
- پایش ضربان قلب و وضعیت خواب را نیز ارائه میدهند.
ساعتهای GPS
بیشتر برای ورزشکاران، کوهنوردان، دوندگان و افراد فعال طراحی شدهاند. امکانات متداول:
- ثبت مسیر روی نقشه؛
- اندازهگیری سرعت، مسافت، ارتفاع؛
- برنامههای تمرینی ورزشی؛
- گاهی نقشههای آفلاین.
ساعتهای هوشمند
این دسته گستردهتر است و شامل ساعتهایی میشود که:
- به گوشی هوشمند وصل میشوند؛
- پیامک، تماس، اعلان شبکههای اجتماعی را نمایش میدهند؛
- اپلیکیشنهای مختلف روی آنها نصب میشود؛
- بعضی از آنها امکان مکالمه، پرداخت یا حتی اتصال به اینترنت دارند.
از زاویه نگاه سنتی ساعتسازی، اینها بیشتر کامپیوترهای پوشیدنی با قابلیت نمایش زمان هستند؛ اما از نظر کاربر عادی، نوعی ساعت با کامپلیکیشنهای بسیار زیاد به حساب میآیند.
ساعتهای چندکامپلیکیشن و گرند کامپلیکیشن
در عمل بسیاری از ساعتها فقط یک کامپلیکیشن ندارند. مثلا ممکن است هم کرنوگراف باشند، هم تقویم کامل داشته باشند و هم فاز ماه را نمایش دهند. به ساعتهایی که چند کامپلیکیشن مهم را کنار هم دارند، گاهی «مولتی کامپلیکیشن» (Multi Complication) گفته میشود.
وقتی تعداد این کامپلیکیشنها زیاد شود و شامل موارد بسیار پیچیده مانند تقویم دائم،کرنوگراف مکانیکی، فاز ماه، تکرار دقیقه (Minute Repeater) و … شود، در زبان ساعتسازی از اصطلاح «گرند کامپلیکیشن» (Grand Complication) استفاده میشود.
این نوع ساعتها در بالاترین سطح هنر و مهندسی ساعتسازی قرار دارند و عمدتا در تعداد محدود و با قیمتهای بسیار بالا تولید میشوند.
چگونه بر اساس کامپلیکیشنها ساعت مناسب خود را انتخاب کنیم؟
در نهایت سوال اصلی این است:
با این همه اصطلاح و امکانات، کدام نوع ساعت برای شما مناسبتر است؟
- ساعت را برای چه موقعیتی میخواهید؟
- استفاده روزمره و محیط کار: ساعت ساده یا تقویمدار معمولی؛
- ورزش و فعالیت: ساعت اسپرت، کرنوگراف یا GPS؛
- سفرهای بینالمللی: ساعت دو زمانه یا GMT؛
- علاقه هنری و کلکسیونی: فاز ماه، توربیلون، تقویم دائم.
- تا چه حد از امکانات استفاده میکنید؟
اگر میدانید هیچوقت از کرنوگراف استفاده نمیکنید، شاید لازم نباشد هزینه اضافهای بابت آن بپردازید و شلوغی صفحه را تحمل کنید.
- حوصله تنظیم و سرویس را دارید؟
- ساعتهای خیلی پیچیده حساسترند و تنظیم آنها ظرافت بیشتری میخواهد؛
- ساعتهای ساده و کوارتز کمدردسرتر هستند.
- بودجه و نگاه شما به ساعت چیست؟
- اگر ساعت را یک ابزار کاربردی میدانید، تمرکز روی راحتی و سادگی بهتر است؛
- اگر به آن به چشم یک شی هنری و مهندسی نگاه میکنید، کامپلیکیشنها تبدیل به دنیای جذابتری برای شما میشوند.
سخن آخر
کامپلیکیشن در ساعتسازی مفهومی است که ساعت را از یک «نمایشدهنده زمان» به یک ابزار چندمنظوره تبدیل میکند. از یک پنجره کوچک تاریخ گرفته تا تقویم دائم، کرنوگراف، فاز ماه، توربیلون، دو زمانه، GPS و دهها قابلیت دیگر، همه زیر چتر همین واژه قرار میگیرند.
اگر به دنیای ساعتها علاقمند هستید، ثانیا واچ تضمین میکند که یاد گرفتن این اصطلاحات و دقت به کامپلیکیشنها، نگاه شما را به ویترین ساعتفروشیها و مشخصات فنی کاتالوگها کاملا عوض خواهد کرد. از این به بعد وقتی روی یک صفحه عبارتهایی مثل Chronograph، Perpetual Calendar، Moonphase یا Dual Time را ببینید، میدانید قرار است با چه نوع ساعت و چه سطحی از پیچیدگی روبهرو شوید.